Reaktif mi, Proaktif mi?
"Arızalanınca tamir ederiz" yaklaşımı küçük ölçekli ortamlarda bir süre işe yarayabilir; ancak kurumsal altyapıda bu anlayış hem maliyetlidir hem de öngörülemeyen iş sürekliliği riskleri yaratır. Proaktif bakım; arızaları önleyerek veya öngörerek müdahale eden, planlı ve belgelenmiş bir süreçtir.
Bakım Takviminin Bileşenleri
İyi bir IT bakım takvimi dört zaman dilimine ayrılır:
- Günlük: Otomatik izleme kontrolleri, yedekleme doğrulama
- Haftalık: Log inceleme, disk alanı kontrolü, güncelleme değerlendirmesi
- Aylık: Yama uygulama, güvenlik taraması, donanım fiziksel kontrolü
- Yıllık: Kapasite planlaması, donanım yenileme değerlendirmesi, DR tatbikatı
Günlük Bakım Kontrol Listesi
Otomatize edilebilir ve edilmesi gereken günlük kontroller:
- Yedekleme işlemlerinin tamamlandığının ve hata üretmediğinin doğrulanması
- Disk doluluk oranlarının eşik altında olduğunun kontrolü (uyarı: %85, kritik: %95)
- Kritik servislerin (web, veritabanı, e-posta) çalışırlığının doğrulanması
- UPS pil durumu ve güç izleme alarmlarının kontrol edilmesi
- Güvenlik duvarı ve IPS alarm özetinin incelenmesi
Otomasyon aracı önerisi: Zabbix veya PRTG dashboard'ları günlük özet e-posta olarak yapılandırılabilir.
Haftalık Bakım Kontrol Listesi
- Sunucu olay günlüklerinde (Windows Event Log / syslog) hata ve uyarı taraması
- Aktif dizin (AD) veya Entra ID'de kilitli/süresi dolmuş hesapların temizlenmesi
- Yama yönetimi sisteminde bekleyen güncellemelerin değerlendirilmesi
- VPN bağlantı günlüklerinin ve başarısız kimlik doğrulamaların incelenmesi
- Switch ve router CPU/bellek kullanım trendlerinin incelenmesi
# Windows: Son 7 günün kritik olay kayıtları
Get-EventLog -LogName System -EntryType Error,Warning `
-Newest 200 -After (Get-Date).AddDays(-7) |
Select TimeGenerated, Source, EventID, Message |
Export-Csv C:\haftalik_eventlog.csv -NoTypeInformation
Aylık Bakım Kontrol Listesi
Yama Uygulama
- Windows Server ve istemci yamalarını WSUS/SCCM/Intune üzerinden uygulayın
- Linux sunuculara güvenlik yamalarını uygulayın (
apt upgrade/dnf upgrade --security) - Ağ cihazları (switch, router, firewall) firmware güncellemelerini değerlendirin
- Üçüncü taraf uygulama güncellemelerini (Java, PDF okuyucu, tarayıcı) yönetin
Güvenlik Taraması
# Nessus veya OpenVAS ile aylık zafiyet taraması
# Kritik ve yüksek bulgular bir hafta içinde giderilmeli
Fiziksel Donanım Kontrolü
- Sunucu fanlarının döndüğünü ve sesinin normal olduğunu doğrulayın
- Rack içi kablo düzenini kontrol edin, gevşek bağlantıları sıkıştırın
- Sunucu odası sıcaklık ve nem değerlerini kaydedin
- UPS pil kapasitesi testini çalıştırın
Kapasite Kontrolü
| Kaynak | Uyarı Eşiği | Aksiyon |
|---|---|---|
| CPU (ortalama) | > %70 kalıcı | Kaynak planlaması |
| RAM | > %85 kalıcı | Bellek ekleme / VM yeniden dağıtımı |
| Disk | > %80 | Temizlik veya genişletme |
| Ağ bandwidth | > %70 kalıcı | Devre yükseltme |
Yıllık Bakım ve Planlama
Donanım Ömrü Değerlendirmesi
| Bileşen | Tipik Beklenen Ömür | Değiştirme Sinyali |
|---|---|---|
| Rack sunucu | 5–7 yıl | Sık arıza, parça bulunamıyor |
| NAS/depolama | 4–6 yıl | Disk hata oranı artışı |
| Ağ anahtarı | 7–10 yıl | EOL ilan, güvenlik açığı |
| UPS | 4–6 yıl (pil: 3–5 yıl) | Pil testi başarısız |
| Fiber/bakır altyapı | 15–20 yıl | Sinyal kaybı, yüksek hata |
Lisans Yenileme Takvimi
Tüm yazılım ve donanım lisanslarının son kullanma tarihlerini bir elektronik tabloda takip edin:
- İşletim sistemi destek bitiş tarihleri (EOL)
- Güvenlik çözümü lisansları
- Backup yazılımı abonelikleri
- Ağ yönetimi lisansları
Disaster Recovery Tatbikatı
Yıllık tam DR tatbikatı şunları kapsamalıdır:
- Üretim ortamının simüle edilen arızası
- Yedekleme kurtarma süresinin ölçülmesi (gerçek RTO)
- DNS ve ağ yönlendirme değişikliklerinin test edilmesi
- Tatbikat sonrası iyileştirme raporu
Bakım Belgesi ve Kayıt Tutma
Her bakım aktivitesi kayıt altına alınmalıdır:
- Tarih ve saat
- Bakımı yapan kişi
- Yapılan işlemler
- Tespit edilen sorunlar ve aksiyon planı
- Bir sonraki bakım tarihi
ITSM araçları (Jira Service Management, Freshservice, ManageEngine ServiceDesk) bu kayıtları yapılandırılmış biçimde tutmanızı sağlar.
Sonuç
Proaktif bakım takvimi, IT altyapısını yöneten ekipler için bir güvence ve verimlilik aracıdır. Düzenli ve belgelenmiş bakım; donanım ömrünü uzatır, ani arızaları önler ve denetim süreçlerinde kurumun hazırlıklı olduğunu kanıtlar. NRC Sistem olarak kurumunuzun IT bakım takvimine planlamasını, bakım hizmetlerini ve teknik destek süreçlerini yönetilmiş hizmet modeli kapsamında sunuyoruz.